Kiedy myślimy o samochodach, zwykle wyobrażamy sobie pojazdy napędzane silnikami spalinowymi, elektrycznymi lub hybrydowymi. Jednak od lat 50. XX wieku inżynierowie i pasjonaci eksperymentowali z czymś znacznie bardziej ekstremalnym – samochodami napędzanymi silnikami odrzutowymi. Czy to tylko fantazja konstruktorów, czy rzeczywistość? W tym artykule przyjrzymy się, jak działają takie pojazdy, jakie osiągi potrafią wygenerować, oraz dlaczego nie jeżdżą po naszych ulicach.
Czym jest silnik odrzutowy w aucie?
Silnik odrzutowy (turbinowy) działa na zasadzie reakcji odrzutowej – powietrze jest zasysane, sprężane, mieszane z paliwem, a następnie spalane. Powstałe gazy wylotowe wypływają z dużą prędkością przez dyszę, wytwarzając siłę ciągu, która napędza pojazd.
W odróżnieniu od silników tłokowych, turbiny:
nie mają tłoków ani skrzyni biegów,
osiągają ogromną moc przy niskiej wadze,
jednak są bardzo nieracjonalne energetycznie przy niskich prędkościach.
Czy auto z silnikiem odrzutowym może jeździć po drogach publicznych?
Krótko mówiąc – nie. Samochody z napędem odrzutowym nie spełniają norm homologacyjnych dotyczących emisji spalin, poziomu hałasu, bezpieczeństwa czy zużycia paliwa. Są to pojazdy rekordowe lub showcarsy, budowane wyłącznie do celów eksperymentalnych, pokazowych lub wyścigowych.
Najbardziej znane auta z silnikami odrzutowymi
Poniższa tabela przedstawia wybrane historyczne i współczesne przykłady:
Nazwa pojazdu
Rok
Silnik odrzutowy
Maks. prędkość
Uwagi
Jet Car (Art Arfons)
1964
General Electric J79
966 km/h
Rekord prędkości lądowej (wówczas)
Thrust SSC
1997
2 × Rolls-Royce Spey
1 228 km/h
Pierwszy pojazd, który przebił barierę dźwięku
Bloodhound LSR
2019
Eurojet EJ200 + rakietowy
1 010 km/h (test)
Projekt edukacyjny, cel: 1 600 km/h
Green Monster
lata 60.
Odrzutowy (wojskowy)
~800 km/h
Seria rekordowych pojazdów Arta Arfonsa
Chrysler Turbine Car
1963
Turbina gazowa (nie odrzutowa)
193 km/h
Eksperymentalny seryjny model – nie był odrzutowy, ale często mylony
Uwaga: Chrysler Turbine Car, choć napędzany turbiną gazową, nie był autem odrzutowym – nie wytwarzał ciągu reakcyjnego, tylko napędzał koła poprzez przekładnię. To ważna różnica!
Jak działa auto odrzutowe? Prosty schemat
Zasysanie powietrza – przez wloty przednie lub górne.
Sprężanie – w kompresorze turbiny.
Spalanie – mieszanka paliwa i powietrza zapala się w komorze spalania.
Wylot gazów – gorące gazy wypływają przez dyszę, wytwarzając ciąg.
Napęd – w czystym „jet carze” ciąg działa bezpośrednio na nadwozie, bez przekładni ani kół napędowych.
W niektórych konstrukcjach (np. Chrysler Turbine) turbina napędzała koła – ale to nie jest napęd odrzutowy w sensie fizycznym.
Zalety i wady aut odrzutowych
✅ Zalety:
Ogromna moc przy małej masie silnika.
Brak skrzyni biegów – ciąg jest niemal natychmiastowy.
Idealne do prób prędkościowych na prostych, suchych jeziorach (np. Bonneville Salt Flats).
❌ Wady:
Ekstremalne zużycie paliwa – nawet 100–200 litrów na kilometr przy pełnym ciągu!
Hałas – poziom dźwięku przekracza 140 dB (jak startujący odrzutowiec).
Brak hamulców aerodynamicznych – wymagane spadochrony do zatrzymania.
Niepraktyczność – zero momentu obrotowego na niskich obrotach, brak cofania.
Czy kiedykolwiek będzie auto odrzutowe dla zwykłego kierowcy?
Nie w najbliższym stuleciu. Technologia napędu odrzutowego jest zbyt nieefektywna i niebezpieczna dla codziennego użytku. Nawet w wyścigach Formuły 1, gdzie eksperymentowano z turbinami w latach 80., szybko okazało się, że są trudne w kontrolowaniu i zużywają zbyt wiele paliwa.
Obecnie najbardziej realnym kierunkiem rozwoju są:
elektryczne supersamochody (np. Rimac Nevera – 1 914 KM, 0–100 km/h w 1,81 s),
hybrydy z turbosprężarkami, które dają wysoką moc przy rozsądnej efektywności.
Ciekawostki
Thrust SSC (1997) nie tylko osiągnął Mach 1,02, ale także wygenerował falę uderzeniową, która rozbijała szyby w odległości 1,5 km!
Silnik odrzutowy w aucie nie napędza kół – pojazd jedzie dzięki sile odrzutu, podobnie jak rakieta.
Bloodhound LSR miał być napędzany mieszanką turbiny i silnika rakietowego – projekt zawieszono z braku funduszy, ale jego dane techniczne wciąż fascynują inżynierów.
Podsumowanie
Auto z silnikiem odrzutowym to nie samochód, lecz maszyna rekordowa – połączenie lotnictwa i motoryzacji, stworzone dla jednego celu: pokonania granic prędkości. Choć technicznie możliwe, jest całkowicie niepraktyczne w codziennym użytkowaniu. Jego dziedzictwo żyje jednak w postaci innowacji technologicznych, testów aerodynamicznych i inspiracji dla nowych pokoleń inżynierów.
Jeśli marzysz o ekstremalnej prędkości – lepiej zainwestuj w supersamochód elektryczny. Ale jeśli fascynuje Cię inżynieria graniczna – śledź projekty takie jak Bloodhound czy Thrust. To one pokazują, jak daleko może zajść ludzka odwaga i pomysłowość.
Gotowi na przyszłość? Może nie odrzutową… ale na pewno elektryczną!
